مرتضى مطهرى

114

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

در سورهء زخرف آيهء 32 مىفرمايد : أَ هُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّكَ ، نَحْنُ قَسَمْنا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ رَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْرِيًّا وَ رَحْمَتُ رَبِّكَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ . آيا آنها رحمت پروردگار را ( نبوّت را ) تقسيم مىكنند ؟ ( آيا با آنهاست كه به هر كس بخواهند ، خلعت نبوّت بخشند و به هر كس نخواهند نه ؟ ) روزى مادّى و معيشت را نيز ما ميانشان قسمت كرده‌ايم ، به اين ترتيب كه بعضى را بر بعضى از نظر استعدادها مزيّت بخشيده‌ايم تا بعضى ، بعضى ديگر را مسخّر خويش قرار دهند ، و رحمت پروردگار ( نبوّت ) از آنچه اينها گرد مىآورند بهتر است . يك نكته كه از اين آيهء كريمه استنباط مىشود اين است كه اختلاف مزايا يك طرفه نيست ، يعنى مردم دو گروه نيستند : گروه صاحب مزاياى طبيعى و گروه بىمزيّت از نظر طبيعى . اگر چنين بود ، يك طبقه به طور مطلق « تسخيركننده » و گروه ديگر « تسخير شده » بودند . اگر آنچنان مىبود ، بايد چنين تعبير شود : وَ رَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِيَتَّخِذوهُمْ سُخْرِيّاً . برخى را بر برخى مزيّت بخشيديم تا آنان كه مزيّت دارند ، آنان را كه مزيّت ندارند مسخّر خويش قرار دهند . » بلكه تعبير اين است : وَ رَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْرِيًّا . بعضى را بر بعضى مزيّت بخشيديم تا بعضى ، بعضى را مسخّر خويش قرار دهند . يعنى همه از مزايايى بهره‌مندند و همه يكديگر را مسخّر خويش قرار مىدهند . به عبارت ديگر ، مزايا طرفينى است و تسخير هم طرفينى است . نكتهء دوّم به كلمهء « سخريّا » مربوط مىشود . اين كلمه در اينجا به ضمّ سين است و به همين معنى است كه گفته شد . در دو آيهء ديگر از قرآن اين كلمه با كسر سين ( سخريّا ) آمده است : يكى در آيهء [ 109 و ] 110 از سورهء مؤمنون كه خطاب به اهل جهنّم است و رفتار نارواى آنها با اهل ايمان سركوبشان مىشود كه : « إِنَّهُ كانَ فَرِيقٌ مِنْ عِبادِي . . . فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا . . . وَ كُنْتُمْ مِنْهُمْ تَضْحَكُونَ » و ديگر آيهء [ 62 و ] 63 از سورهء مباركهء « ص » كه از زبان خود اهل جهنّم است كه : « ما لَنا لا نَرى رِجالًا كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ